Nieznane to nieścisłość między tym, co da się zmierzyć, a tym, co można wyjaśnić. To szansa na nowe.
Czasem pojawia się coś, co nie wpisuje się w to, co zostało już ustalone, dla czego nie ma jeszcze wyjaśnienia. Ten moment jest zazwyczaj krótki. Często zostaje “rozwiązany” dzięki dodatkowym danym, dalszej pracy lub zmianie założeń.
Czasem jednak tak się nie dzieje. To co niewyjaśnione, pozostaje bez wyraźnej roli pomiędzy oczywistościami. Zostaje jedynie odnotowane i po cichu istnieje obecne obok tego, co już zrozumiałe. Powtarzane w czasie, zaczyna nabierać znaczenia. Powoli. Ponieważ ugruntowanej struktury nie da się zmienić natychmiast.
Im częściej to nieznane wytrwale się pojawia i im dłużej pozostaje niezdefiniowane, tym trudniej je zignorować i potraktować jako wyjątek. W pewnym momencie pytanie o to, czy nieznane wpisuje się w początkową oczywistość, staje się drugorzędne, a z czasem nieistotne. Liczy się jedynie to, że nadal funkcjonuje. W tym rytmicznym ujawnianiu się niewidzialnego nie ma nic dramatycznego. Uwaga jednak przenosi się na to nieznane pomiędzy, które rezonuje w wyznaczonych ramach.
Tendencja do szybkiego wyjaśniania, korygowania lub wykluczania z jednej strony przywraca uspokajającą klarowność, z drugiej jednak zbyt wcześnie utrwala to, co nowe. Ponieważ to, co pozostawało niezdefiniowane, było pustką z potencjałem. Ta pustka była aktywna. Wydłużała czas trwania dialogu pomiędzy tym, co już jest, a tym, czego jeszcze nie ma, pozwalając nowemu rozwijać się, nie narzucając ostatecznego rozwiązania.
Ciekawość bez osądu. Stan, w którym pamięta się o starej, istniejącej strukturze, będąc świadomym tej nowej, która niczym negatyw, jeszcze nie do końca zrozumiały, wypełnia przestrzenie pomiędzy. To moment, w którym wyłaniające się nowe może formować się powoli, bez szybkiego dążenia do ostatecznej formy. Powtarzające się, medytacyjne doświadczenie na pozór niewidzialnego, funkcjonuje tu w ramach struktury starych znaczeń. To niewidzialne i nie do końca zrozumiałe wlewa się w formę dawnej konstrukcji, tworząc negatyw pierwotnego systemu definicji.
Nie każde formujące się nowe da się od razu wyjaśnić. Przywolenie, aby problem pozostawał dłużej nierozwiązany, zostawia miejsce na spokojne kształtowanie się nowych definicji. Istotne jest nie to, jak ukrócić ten stan, lecz jak długo można go utrzymać i ile staje się możliwe jeśli nie wyeliminuje się go zbyt wcześnie. Ważna jest tu dyscyplina utrzymywania postawy cierpliwej ciekawości. Ta dyscyplina ma swoje konsekwencje: spowalnia potrzebę podejmowania decyzji, przeciwdziała pochopnym wnioskom i pozwala funkcjonować nowemu bez pełnego zdefiniowania.
Dlaczego tak trudno jest spokojnie nie-wiedzieć? Przecież nieznane da się precyzyjnie zdefiniować. To luka między danymi a ich interpretacją. To konkretna rozbieżność między pojawiającym się nowym które dostrzegliśmy, a tym, co potrafią wyjaśnić nasze teorie. Powstaje ona wtedy gdy dane są spójne ale ich wyjaśnienie jest niekompletne. Nie dlatego, że to co wiemy jest błędne, ale dlatego, że pomiędzy tym, co znamy, dostrzegamy powtarzające się coś, czego nie potrafimy pojąć. Jak przerwy w dźwięku, który kiedyś był bezustanny.
Nieznane ma charakter praktyczny. Jego rola jest jasna: pokazuje, gdzie model przestaje działać lub kiedy po prostu nie wystarcza. Określa, co wymaga dalszego zbadania, i zapobiega traktowaniu obecnych wyjaśnień jako kompletnych. Bez niego nie byłoby powodu, by cokolwiek zmieniać.
Gdy w obrębie istniejącej struktury pojawia się nieznane które do niej nie pasuje, początkowo zostaje ono odłożone na bok lub oznaczone jako niejasne. Zazwyczaj jednak nie pojawia się tylko raz. Powraca. Tę powtarzalność można przeoczyć. Każdy przypadek można traktować oddzielnie. Każdy można sprowadzić do lokalnego problemu. Jednak z czasem uwidacznia się schemat. Ten sam wzór niewidzialnego pojawia się w różnych momentach. Pojedynczą anomalię można zignorować, lecz uporczywie rytmicznej już nie. Eksperyment trwa: inny kontekst, ten sam schemat uparcie, seriami, sekwencyjnie uwidaczniający coś niewidzialnego.
Akceptacja braku zrozumienia to przestrzeń dla tego, co nowe. Nie gwarantuje ona rozwiązania. Niektóre niewiadome pozostają nierozwiązane przez długi czas. Przemieszczają się one między różnymi modelami, eksperymentami i interpretacjami. Są przeformułowywane, ale nie eliminowane. W ten sposób nieznane nabiera struktury. Przestaje być pojedynczą luką. Staje się rytmem interwałów. Powracającym elementem czegoś, co początkowo było niewidoczne. Praca z tym zjawiskiem wymaga zmiany podejścia. Zamiast pytać: jak wyeliminować to, co nieznane? Pytanie brzmi: jak to śledzić? Jak rozpoznać, kiedy powraca? Jak odróżnić te cisze od dotychczasowego, znanego szumu? Jak skupić się na tym, co niewidoczne pomiędzy tym, co oczywiste?
Uporczywa chęć poznania tego, co nieznane, podkreśla wagę doświadczenia, nadając sens całemu procesowi. Konsekwentne dążenie do zrozumienia napędza dyscyplinę sekwencyjności, która nieustannie uwidacznia to, co wcześniej było niezauważalne. Wrażliwość na nieznane wzrasta. To, co kiedyś było ukryte, staje się wykrywalne. To, co początkowo było niewidzialne, staje się dręczącą i natrętną obecnością. Przestrzenie z nieznanym pomiędzy tym, co oczywiste, rozciągają się. Uwaga przenosi się od sztywnego zestawienia dwóch struktur – dawno zdefiniowanej i rodzącej się nowej – do ich wzajemnego uzupełniania się i rezonowania ze sobą.
Rozumienie nowego pomiędzy oczywistymi utrwalonymi wcześniej twierdzeniami staje się bardziej precyzyjne. Granice otaczające oswojone nieznane przesuwają się, lecz nie znikają. Zostają zapamiętane, wyznaczając ramy i stanowiąc punkty odniesienia, do których należy powracać. Uporczywie powracające nieznane staje się znajome. Formuje ono nową strukturę, która utrwala się w czasie. Dawny brak staje się wtedy nową obecnością, która otwiera możliwość dostrzeżenia kolejnego niewidzialnego, nieodczuwalnego i nieznanego.
